KHỚP GIÃN NỞ ĐA NĂNG
KHỚP GIÃN NỞ ĐA NĂNG
1. Khái quát
1.1. Khớp giãn nở đa năng là gì ?
Khớp giãn nở đa năng (Universal Expansion Joint) là một dạng khớp giãn nở kim loại gồm hai bellows được nối với nhau bằng đoạn ống trung gian (Center Spool). Cấu hình này cho phép tiếp nhận chuyển vị tương đối giữa hai đầu nối, đặc biệt là chuyển vị ngang thông qua biến dạng góc phối hợp của hai bellows.
Tùy theo thiết kế, khớp có thể tiếp nhận chuyển vị dọc trục, chuyển vị ngang, chuyển vị góc hoặc tổ hợp các chuyển vị. Khả năng chuyển vị thực tế phụ thuộc vào kết cấu bellows, cơ cấu giằng, điều kiện neo giữ và giới hạn thiết kế.
Cấu tạo cơ bản gồm:
- Hai bellows kim loại dạng sóng.
- Một đoạn ống trung gian (Center Spool).
- Hai đầu kết nối với đường ống hoặc thiết bị.
Tùy theo yêu cầu thiết kế, khớp có thể được trang bị thêm:
- Thanh giằng chịu lực đẩy áp suất (Tie Rods).
- Thanh điều khiển chuyển vị (Control Rods).
- Cơ cấu hạn chế chuyển động (Limit Stops).
- Cơ cấu đỡ và ổn định đoạn ống trung gian.
- Cơ cấu liên kết điều phối chuyển vị (Pantographic Linkages).
- Ống lót dẫn dòng (Liner).
- Vỏ bảo vệ bellows (Cover).
Khớp giãn nở đa năng được chia thành hai cấu hình cơ bản:
Khớp đa năng không thanh giằng (Unrestrained Universal Expansion Joint): Có thể được thiết kế để tiếp nhận chuyển vị dọc trục, chuyển vị ngang, chuyển vị góc hoặc tổ hợp chuyển vị trong giới hạn cho phép.
Khớp đa năng có thanh giằng (Tied Universal Expansion Joint): Được thiết kế chủ yếu để tiếp nhận chuyển vị ngang, đồng thời sử dụng hệ thanh giằng chịu lực đẩy áp suất và hạn chế thay đổi khoảng cách dọc trục giữa hai đầu nối.
Ngoài hai cấu hình cơ bản, khớp giãn nở đa năng có thể được trang bị các cơ cấu điều khiển, giới hạn hoặc điều phối chuyển vị như Pantographic Linkages. Việc bổ sung những cơ cấu này không mặc nhiên làm thay đổi khả năng chịu lực đẩy áp suất của khớp.
.png)
Hình 1. Khớp giãn nở đa năng được sản xuất tại Công ty Dân Đạt
1.2. Vai trò của khớp giãn nở đa năng trong hệ thống đường ống
Trong vận hành, đường ống có thể giãn dài hoặc co ngắn do thay đổi nhiệt độ. Chuyển vị cũng có thể phát sinh do lún nền, dịch chuyển kết cấu hoặc chuyển động tương đối giữa đường ống và thiết bị.
Nếu chuyển vị bị khống chế không phù hợp, hệ thống có thể chịu tải lớn tại:
- Các điểm neo.
- Mặt bích và mối hàn.
- Đầu nối bơm, bộ trao đổi nhiệt hoặc thiết bị công nghệ.
- Gối đỡ và kết cấu liên quan.
Khớp giãn nở đa năng tiếp nhận phần chuyển vị được phân bổ cho nó trong thiết kế. Việc lựa chọn đúng giúp kiểm soát phản lực do chuyển vị và giảm nguy cơ quá tải tại các điểm kết nối.
Khớp giãn nở không có chức năng loại bỏ hoàn toàn lực tác dụng lên hệ thống đường ống.
Khi làm việc, khớp vẫn có thể tạo ra:
- Phản lực đàn hồi do biến dạng bellows.
- Lực đẩy do áp suất.
- Lực và mômen do trọng lượng.
- Lực phát sinh do ma sát tại gối đỡ.
- Tải động do dòng chảy, rung động hoặc các điều kiện vận hành khác.
Đối với khớp không giằng, lực đẩy áp suất cần được tiếp nhận bởi hệ thống neo và các kết cấu chịu lực phù hợp.
Đối với khớp có thanh giằng chịu lực, thành phần lực đẩy áp suất được truyền qua cơ cấu giằng trong điều kiện thiết kế, nhưng hệ thống vẫn phải được kiểm tra các tải trọng còn lại.
2. Phân loại khớp giãn nở đa năng
2.1. Khớp giãn nở đa năng không có thanh giằng chịu lực

Hình 2. Khớp giãn nở đa năng không thanh giằng sản xuất tại Công ty Dân Đạt
Khớp giãn nở đa năng không có thanh giằng chịu lực (Unrestrained Universal Expansion Joints) gồm hai bellows và một đoạn ống giữa, không có cơ cấu giằng xuyên suốt để giữ lực đẩy áp suất trong cụm.
Khớp giãn nở đa năng không thanh giằng có thể được thiết kế để tiếp nhận chuyển vị dọc trục, chuyển vị ngang, chuyển vị góc hoặc tổ hợp chuyển vị.
Chuyển vị ngang thường được tiếp nhận thông qua biến dạng góc phối hợp của hai bellows. Khả năng tiếp nhận các chuyển vị khác phải được xác định theo thiết kế của từng cụm khớp và điều kiện lắp đặt.
Lực đẩy áp suất phải được hệ neo bên ngoài tiếp nhận. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với cấu hình có thanh giằng chịu lực.
Lưu ý: Các dạng chuyển vị nêu trên là khả năng có thể đạt được khi thiết kế phù hợp, không phải khả năng mặc định của mọi sản phẩm.
Ưu điểm
Có khả năng tiếp nhận chuyển vị ngang tương đối lớn so với khớp một bellows có hình học tương đương, nhờ khoảng cách giữa hai bellows. Ngoài ra, cấu hình không thanh giằng có thể được thiết kế để tiếp nhận chuyển vị dọc trục, chuyển vị góc hoặc chuyển vị kết hợp.
Hạn chế
Khớp đa năng không giằng có thể được thiết kế cho nhiều cấp áp suất khác nhau, tùy thuộc kết cấu và khả năng chịu lực của sản phẩm.
Do lực đẩy áp suất không được giữ lại bằng cơ cấu giằng của khớp, hệ thống đường ống phải có các điểm neo và kết cấu chịu lực được thiết kế phù hợp.
Cần kiểm tra:
- Lực đẩy áp suất.
- Phản lực đàn hồi.
- Ứng suất và độ ổn định bellows.
- Khả năng chịu lực của hệ neo.
- Chuyển vị và tuổi thọ mỏi.
2.2. Khớp đa năng có thanh giằng chịu lực

Hình 3. Khớp giãn nở đa năng có thanh giằng chịu lực sản xuất tại Công ty Dân Đạt
Khớp giãn nở đa năng có thanh giằng chịu lực (Tied Universal Expansion Joint) có thêm các thanh giằng và cơ cấu liên kết ở hai đầu.
Thanh giằng phải được thiết kế để tiếp nhận lực đẩy áp suất tương ứng với điều kiện thiết kế của khớp.
Ưu điểm
Trong cấu hình khớp có thanh giằng được thiết kế và lắp đặt đúng, hệ thanh giằng tiếp nhận lực đẩy áp suất của cụm khớp, qua đó giảm hoặc loại bỏ thành phần lực đẩy áp suất không cân bằng truyền đến các điểm neo bên ngoài do chính khớp giãn nở gây ra. Các tải trọng khác vẫn phải được kiểm tra.
Hạn chế
- Khớp đa năng có thanh giằng không được sử dụng để bù giãn nở dọc trục của tuyến ống thẳng nếu cơ cấu giằng không được thiết kế cho chuyển động này.
- Việc nới lỏng hoặc tháo đai ốc thanh giằng để tạo hành trình dọc trục có thể làm thay đổi cơ chế chịu lực đẩy áp suất và gây nguy hiểm cho hệ thống.
3. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động
3.1. Các bộ phận chính

Hình 5. Cấu tạo cơ bản của khớp giãn nở đa năng có thanh giằng chịu lực đẩy áp suất.
Hai bellows
Bellows là phần biến dạng để tiếp nhận chuyển vị. Các yếu tố thiết kế quan trọng gồm:
|
|
Đoạn ống trung gian
Ống giữa nối hai bellows, dẫn dòng và tạo khoảng cách để bù chuyển vị ngang.
Chiều dài của đoạn ống trung gian lớn hơn có thể tăng khả năng bù chuyển vị ngang với cùng khả năng quay của bellows, nhưng đồng thời làm tăng khối lượng và yêu cầu đỡ. Vì vậy, phải kiểm tra tổng thể trước khi thay đổi chiều dài.
Khi tăng khoảng cách giữa hai bellows, với cùng chuyển vị ngang yêu cầu, biến dạng góc cần thiết của mỗi bellows có thể giảm. Tuy nhiên, việc tăng chiều dài đồng thời làm tăng trọng lượng, mômen và yêu cầu ổn định của cụm khớp.
Đầu nối
Các lựa chọn thường gặp gồm mặt bích cố định, mặt bích xoay hoặc rời và đầu hàn.
Cơ cấu giằng
Gồm thanh chịu lực, tai hoặc vành liên kết, đai ốc và chi tiết cho phép chuyển động.
Khả năng chịu lực phải được kiểm tra cho toàn bộ đường truyền lực. Không chỉ thanh giằng mà tai liên kết, mối hàn và các chi tiết liên quan đều phải đáp ứng tải thiết kế.

Hình 6. A - Cơ cấu điều khiển chuyển vị riêng cho từng bellows. B - Cơ cấu điều khiển chuyển vị tổng thể có cữ chặn tại đoạn ống trung gian
Các cữ chặn chuyển vị phải được thiết kế cho tải trọng phát sinh khi tiếp xúc. Không được xem cữ chặn là cơ cấu làm việc liên tục nếu thiết kế chỉ cho phép chúng hoạt động khi đạt giới hạn chuyển vị.
Có thể cần trang bị các cơ cấu điều khiển cho khớp giãn nở nhằm ngăn ngừa chuyển vị quá mức của các bellows và của đoạn ống giữa tương đối tự do nằm giữa chúng. Hình 6A và 6B minh họa hai dạng cơ cấu điều khiển có thể sử dụng cho mục đích này.
Trong Hình 6A, các thanh điều khiển ngắn được bố trí riêng cho từng bellows của khớp giãn nở. Trên các thanh này có bố trí các cữ chặn; khi khớp giãn nở đạt đến chuyển vị ngang định mức, các cữ chặn sẽ tiếp xúc với các bộ phận được liên kết cứng với các đoạn ống của khớp giãn nở, qua đó hạn chế chuyển vị tiếp theo.
Hình 6B minh họa một cơ cấu tương tự được áp dụng cho khớp giãn nở có các thanh liên kết tổng thể (overall rods). Các cữ chặn trên thanh sẽ tiếp xúc với một tấm hoặc tai liên kết được gắn vào đoạn ống giữa, nhờ đó hạn chế không cho đoạn ống giữa tiếp tục dịch chuyển vượt quá chuyển vị thiết kế.
Để đạt hiệu quả kiểm soát lớn nhất từ các cơ cấu này, các cữ chặn thường được bố trí sao cho nằm trong mặt phẳng của chuyển vị tổng hợp của khớp giãn nở. Cách bố trí này vừa tạo được cánh tay đòn lớn nhất, vừa làm tăng độ nhạy đối với các chuyển vị nhỏ. Các cơ cấu dạng này thường do nhà sản xuất cung cấp tùy theo các đặc tính thiết kế của khớp giãn nở.
3.2. Các dạng chuyển vị có thể hấp thụ

4. Sơ đồ lắp đặt

Hình 7. Minh họa khớp giãn nở đa năng có thanh giằng trong đoạn chữ Z một mặt phẳng
Trong cấu hình chữ Z, giãn nở nhiệt của các nhánh đường ống có thể tạo ra chuyển vị ngang tương đối tại vị trí lắp khớp.
Khớp đa năng có thanh giằng được bố trí để tiếp nhận chuyển vị ngang theo phương thiết kế.
Cần xác định:
- Chuyển vị tại hai đầu khớp.
- Phương chuyển vị.
- Độ quay tương đối của hai đầu nối.
- Vị trí điểm neo.
- Vị trí gối dẫn hướng.
- Phản lực đàn hồi.
- Tải trọng tác dụng lên các cút và đoạn ống.

Hình 8. Minh họa khớp giãn nở đa năng có thanh giằng trong đoạn chữ Z một mặt phẳng với điểm cố định, gối dẫn hướng, giá treo

Hình 9. Minh họa khớp giãn nở đa năng có thanh giằng trong đoạn chữ Z khác mặt phẳng
Khi khớp đa năng chịu chuyển vị ngang theo hai phương vuông góc, cần xác định chuyển vị tổng hợp và kiểm tra khả năng làm việc của cơ cấu giằng trong không gian.
Cơ cấu liên kết thanh giằng phải cho phép các chuyển động được yêu cầu mà không gây kẹt hoặc tạo tải phụ vượt giới hạn.
Đối với các cấu hình có thanh giằng chỉ cho phép chuyển động trong một mặt phẳng, không được mặc nhiên áp dụng cho chuyển vị ngang ba chiều.

Lưu ý: Không phải mọi khớp đa năng đều cần cơ cấu đỡ riêng cho đoạn ống trung gian. Việc bố trí phụ thuộc kích thước, trọng lượng, phương lắp đặt và tải trọng.
6. Thông số kỹ thuật chính
6.1. Kích thước và chiều dài
Kích thước danh nghĩa của khớp giãn nở được xác định theo DN hoặc NPS.
Kích thước thực tế của đầu nối, bao gồm đường kính ngoài, chiều dày thành ống, tiêu chuẩn mặt bích hoặc quy cách đầu hàn.
Chiều dài lắp đặt được xác định tại trạng thái tham chiếu cụ thể.
6.2. Áp suất làm việc
- Áp suất làm việc.
- Áp suất thiết kế.
- Áp suất thử.
- Chân không hoặc áp suất ngoài, nếu có.
- Áp suất chênh lệch tác dụng lên bellows.
Khả năng chịu áp được xác nhận tại nhiệt độ tương ứng.
Đối với khớp không giằng, lực đẩy áp suất được xác định bằng công thức: Fp = P Ae . Lực này được đưa vào tính toán tải trọng hệ điểm cố định.
Đối với khớp có thanh giằng, cần kiểm tra khả năng chịu lực của toàn bộ hệ giằng.
Cần kiểm tra độ ổn định bellows dưới áp suất trong, áp suất ngoài và điều kiện chân không khi áp dụng.
6.3. Nhiệt độ làm việc
Cần xác định nhiệt độ làm việc, nhiệt độ thiết kế, nhiệt độ thấp nhất và các chế độ bất thường được yêu cầu.
Việc lựa chọn vật liệu phải xét nhiệt độ kim loại bellows, môi chất và điều kiện ăn mòn. Không lấy một giới hạn nhiệt độ chung cho mọi loại inox và mọi cấu hình.
Nhiệt độ thiết kế của bellows phải được xác định theo nhiệt độ kim loại thực tế hoặc giá trị thiết kế bảo thủ phù hợp.
Khi nhiệt độ tăng, các đặc tính cơ học của vật liệu có thể thay đổi, ảnh hưởng đến:
- Ứng suất cho phép.
- Môđun đàn hồi.
- Độ cứng bellows.
- Tuổi thọ mỏi.
- Khả năng chịu áp.
Lưu ý: Nhiệt độ thiết kế của thanh giằng, chốt, tai liên kết và các chi tiết chịu lực cũng cần được kiểm tra nếu các bộ phận này chịu nhiệt độ cao
6.4. Khả năng hấp thụ chuyển vị
Khớp giãn nở đa năng (Universal Expansion Joint) được thiết kế để hấp thụ các chuyển vị phát sinh trong hệ thống đường ống do giãn nở nhiệt, dịch chuyển tương đối giữa các thiết bị và các tác động cơ học khác.
Tùy thuộc vào cấu hình kết cấu, đặc biệt là loại có hoặc không có thanh giằng, khớp giãn nở đa năng có thể hấp thụ các dạng chuyển vị sau:
- Chuyển vị dọc trục (Axial Movement): Có thể được hấp thụ bởi khớp đa năng không thanh giằng hoặc cấu hình chuyên dụng được thiết kế cho chuyển vị dọc trục.
- Chuyển vị ngang (Lateral Movement): Là khả năng đặc trưng của khớp đa năng, được thực hiện thông qua biến dạng góc phối hợp của hai bellows.
- Chuyển vị góc (Angular Movement): Có thể được hấp thụ bởi một số cấu hình khớp đa năng phù hợp; cần phân biệt chuyển vị góc tổng thể với biến dạng góc riêng của từng bellows.
- Chuyển vị kết hợp (Combined Movement): Một số cấu hình có thể hấp thụ đồng thời chuyển vị dọc trục, ngang và góc trong phạm vi giới hạn thiết kế.
Lưu ý: Khả năng hấp thụ chuyển vị kết hợp không được xác định bằng cách cộng trực tiếp các giá trị chuyển vị định mức riêng lẻ. Phải kiểm tra ứng suất, tuổi thọ mỏi và giới hạn cơ cấu dưới tổ hợp chuyển vị thực tế.
6.5. Chu kỳ giãn nở và phản lực
Số chu kỳ giãn nở phải gắn với biên độ chuyển vị và chế độ vận hành.
Rung liên tục khác với chu kỳ giãn nở nhiệt do khởi động–ngừng máy. Độ cứng dọc, ngang và góc cần được cung cấp để tính phản lực trong hệ thống.
Đối với tải trọng động có tần số đáng kể, cần xem xét ảnh hưởng của tần số kích thích, độ cứng, khối lượng và khả năng cộng hưởng của hệ thống.
Không được mặc nhiên sử dụng khớp đa năng như một thiết bị cách ly rung.
Số chu kỳ giãn nở thiết kế phải tương ứng với biên độ chuyển vị và lịch sử tải. Khi có nhiều mức biên độ chuyển vị khác nhau, cần đánh giá ảnh hưởng tích lũy của các chu kỳ theo phương pháp phù hợp.
6.6. Bảng thông số kỹ thuật yêu cầu
Vì dụ các thông số kỹ thuật của khớp giãn nở đa năng DN300 có thanh giằng cho tuyến hơi:
Chú ý: Các thông số hình học trong bảng là một bộ giả định ban đầu, chưa được kiểm tra tính tương thích với chiều dài tổng thể 900 mm và khả năng bù ngang ±30 mm.

Hình 10. Kích thước tổng thể của khớp giãn nở đa năng DN300

Hình 11. Biên dạng sóng bellows (U-form)


7. Phạm vi ứng dụng
|
HVAC và hệ thống kỹ thuật tòa nhà |
|
|
Hơi và đường ống nhiệt |
|
|
Hóa chất và công nghiệp chế biến |
|
|
Tuyến nối bơm và bộ trao đổi nhiệt |
|
|
Tuyến nối bồn và khu vực có lún |
|
|
Khí thải và thông gió công nghiệp |
|
|
Rung và tải động |
|

Hình 12. Khớp giãn nở đa năng có thanh giằng do Dân Đạt sản xuất, được lắp đặt cho hệ thống xử lý nước thải công nghiệp
8. Tư vấn kỹ thuật
Nếu khách hàng đang:
- Thiết kế hoặc cải tạo hệ thống đường ống;
- Cần xác định chuyển vị và lựa chọn loại khớp giãn nở;
- Gặp hiện tượng rung, biến dạng, nứt hoặc rò rỉ;
- Cần kiểm tra ảnh hưởng của lực đẩy áp suất;
- Cần lựa chọn vật liệu bellows theo lưu chất và điều kiện vận hành.
► Dân Đạt – ISO 9001:2015 có thể hỗ trợ:
- Tư vấn lựa chọn khớp giãn nở theo điều kiện làm việc;
- Tư vấn thông số kỹ thuật và cấu hình phù hợp;
- Sản xuất nhiều loại khớp giãn nở theo yêu cầu kỹ thuật;
- Cung cấp tài liệu kỹ thuật phục vụ lựa chọn và lắp đặt;
- Giao hàng theo thời gian thỏa thuận.
► Hotline: 0918.308.609; ► 0862.618.918
► Email: dandatflex@gmail.com
► Website: https://dandat.com.vn
|
|
-
Cam kết
chính hãng -
Đổi trả trong
30 ngày -
Bảo trì
trọn đời -
Giá chưa
bao gồm VAT -
Miễn phí
giao hàng -
Miễn phí lắp đặt





